Ogólnie o pogodzie...
Pogoda... Specjaliści mówią o niej że zawsze jest. Nawet gdy gołym okiem widać że ewidentnie jej nie ma, bo za oknem śnieg z deszczem lub wichura i gradobicie, a wróble na piechotę chodzą. Wszyscy wiemy, że jest zmienna, kapryśna i nieprzewidywalna - jak kobieta. Nie zawsze jednak jest piękna... Potrafi być paskudna, zła i niebezpieczna. Mimo to (a może właśnie dlatego) bardzo chcemy ją poznać, okiełznać. Śledzimy komunikaty meteo w telewizji, radiu, gazetach i internecie. Zamawiamy ją nawet u księdza. Dajemy wiarę szamanom obiecującym słońce w sobotę za 3 miesiące w dniu naszego ślubu o 14:30. Albo wysłuchujemy w skupieniu przepowiedni w stylu: "lato będzie gorące, ale możliwe są też deszcze i burze, a wieczory mogą być chłodne. W lutym będzie mróz ale możliwe też będą odwilże i cieplejsze dni, a w Tatrach spadnie śnieg". Takie długoterminowe prognozy należą do tej samej kategorii co horoskopy. Nie mają nic wspólnego z nauką zwana meteorologią lecz tworzone są zwykle na potrzeby mediów aby wypełnić czas antenowy lub wolną kolumnę tekstu. Już lepiej chyba wierzyć starym góralom... ;-)
Zdjęcie: Paweł Młodkowski, firma LOCOLOT
Mimo wszystko pogodę da się jednak precyzyjnie określić, a czasami nawet z dużym prawdopodobieństwem przewidzieć. Oczywiście przewidzieć na kilkanaście lub kilkadziesiąt godzin do przodu, a nie kilkanaście tygodni jak próbują nam wmówić media. Zajmuje się tym METEOROLOGIA, ponoć pierwsza nauka ścisła zaraz po bioenergoterapii i wróżbiarstwie. Mimo, że jak niektórzy żartują: "to nauka wzięta z powietrza i puszczona z wiatrem", to jednak w oparciu o jej prognozy planuje się przedsięwzięcia w wielu dziedzinach życia. Nawet tak poważnych i całkowicie zależnych od pogody jak lotnictwo. Jak to możliwe? Wiarygodne prognozy meteorologiczne to efekt współpracy naukowców z całego świata i ogromnej mocy obliczeniowej współczesnych komputerów. Niezliczona ilość danych o pogodzie jest cały czas zbierana w tysiącach punktów na całym świecie i przetwarzana przez najnowocześniejsze i najszybsze komputery. W połączeniu z danymi statystycznymi gromadzonymi od wielu lat oraz wiedzą i doświadczeniem naukowców przekłada się to na opracowywanie prognoz i komunikatów.Nie da się wprawdzie w 100% przewidzieć wszystkich warunków pogodowych bo zmiennych jest zbyt wiele, a statystyki uśredniają wyniki, jednak ogólne tendencje w przemieszczaniu się frontów atmosferycznych i zjawiska im towarzyszące są już w miarę dobrze zbadane i w związku z tym przewidywalne. Ogólnie zasada jest taka, że w stabilnych, rozległych układach pogodowych, np. w centrum wyżu, prognozy są bardziej wiarygodne i dokładne niż w układach z szybko przemieszczającymi się i nakładającymi na siebie frontami. Wtedy nauka okazuje się nieco bezradna, komputery za słabe, a przewidywalność spada do wiarygodności przepowiedni górala pykającego fajkę przed bacówką. Co wtedy z lotnictwem? Balony, małe samoloty i szybowce powinny w taką pogodę raczej pozostać w hangarach. Poradzą z nią sobie jedynie mocne i szybkie maszyny wyposażone w skomplikowane systemy nawigacji.
Najlepsza pogodę gwarantują stabilne rozległe układy wyżowe. Pora roku nie gra roli. Aby bezpiecznie napełnić balon i wykonać nim lot lub pokaz stacjonarny, pogoda musi być stabilna, a powietrze bardzo spokojne. Nie może być opadów oraz oznak zbliżającej się burzy lub frontu atmosferycznego. Prędkość wiatru przy ziemi nie powinna przekraczać w porywach ok. 2 m/s dla wzlotów na uwięzi i ok. 4 m/s dla lotów swobodnych (odpowiednio ok. 7,5 i 15 km/h). Takie warunki występują zazwyczaj wcześnie rano oraz późnym popołudniem i wieczorem.
W pogodne, ciepłe dni w godzinach około południowych na skutek nagrzewania podłoża przez słońce wzbudzają się w powietrzu silne prądy konwekcyjne. Potocznie nazywa się to zjawisko "termiką". Balony na ogrzane powietrze ze względu na swoją specyficzną konstrukcję i parametry użytkowe nie są przystosowane do lotów w intensywnej "termice". Obrazowo opisując "termikę" można posłużyć się przykładem garnka z gotującą się zupą. Tutaj też prądy konwekcyjne powstające na skutek podgrzewania dna podnoszą drobno pokrojone warzywa i przyprawy aż na powierzchnie, a następnie wciągają je z powrotem na sam dół. Im bardziej podgrzane dno garnka tym intensywniejsze mieszanie i bulgotanie. Po wyłączeniu pieca dopiero po kilku minutach zaczyna się wszystko uspokajać. Bardzo podobny proces tylko w skali makro zachodzi właśnie w atmosferze.
Z tego powodu loty balonów (nawet te na uwięzi) możliwe są w zasadzie tylko tuż po świcie (2 - 3 godziny od wschodu słońca) oraz w godzinach późno popołudniowych i wieczornych (na 2 - 3 godziny przed zachodem słońca).
Pokazy naziemne, np. reklamowe ekspozycje stacjonarne balonu, (czyli bez jego wznoszenia) czasami mogą być realizowane w godzinach około południowych. Możliwe jest to jednak jedynie w dniach, kiedy szczególne warunki atmosferyczne sprzyjają ograniczeniu intensywności "termiki". Zdarza się, że "termika" nie występuje przy całkowitym 100% pokryciu nieba grubą warstwą chmur tłumiących aktywność słońca lub w samym centrum rozległego ośrodka wyżowego. Czasem "termika" jest wygaszana przez łagodną bryzę morską w rejonie wybrzeża. Podkreślamy jednak, że są to sytuacje wyjątkowe i planowanie pokazów i lotów w południe bardzo często kończy się niepowodzeniem.
Powyższa tabela dotyczy miasta Warszawa i centralnej Polski. Planując loty lub pokazy w innych częściach naszego kraju, szczególnie na jego krańcach, trzeba pamiętać, że czasy wschodów i zachodów słońca mogą się różnić nawet o kilkanaście minut w stosunku do godzin pokazanych w tabeli.
